Hakkında Bilgi

Emperyalizm Nedir

Emperyalizm (Sömürgecilik)
15. yüzyılın sonlarından başlayarak çeşitli Avrupa devletlerinin dünyanın geniş alanlarını keşif, fetih, ilnak ve iskan etmeleriyle ortaya çıkan siyasal ve ekonomik süreç ya da olgu. Batı Avrupa ülkelerinin kapitalizmin eşiğine başka halklardan daha önce ulaşmaları temelinde yükselmiş, dünya üzerindeki doğal zenginliklerin, hazır servetlerin ve ucuz emek depolarının yağmalanması yoluyla gene Avrupa’da sermaye birikimini hızlandırmıştır. Asya , Afrika ve Latin Amerika’da ise yerel kaynak ve kültürlere, tarih, din, dil ve örgütlenme deneyimlerine zarar vererek bu halkların uzun süre boyunduruk altında tutulmasına, yoksulluğa, geriliğe, kendi sanayi devrimlerini ve modernleşme süreçlerini özgürce yaşayamamalarına yol açmıştır. Sözcüğün Batı dillerindeki karşılığı olan ’’kolonileştirme ’’, sömürgecilik gibi olumsuz çağrışımlar taşımaz; koloni kurma, Hıristiyanlığı yeni topraklara götürme, uygarlaştırma gibi anlamlara yüklüdür.

’’ Sömürgecilik ’’ ve ’’ emperyalizm ’’ sözcükleri bir devletin başka devletleri ya da halkları siyasal ve ekonomik olarak egemenliği altına alıp etki alanını genişletmesi anlamına gelir.Sömürgecilik sözcüğü 15-19 yüzyıllar arasındaki dönem için, emperyalizm sözcüğü ise 19-20. yüzyıllar için kullanıla gelmiştir.

Bu iki sözcük temelde aynı anlamı içermekle birlikte aralarında bazı farklar da vardır. Sömürgecilik daha çok zora dayanarak bir devletin başka halklar üstünde siyasal ve ekonomik egemenlik kurması; emperyalizm ise güçlü devletlerin daha az güçlü olanları, çoğu kez onların siyasal bağımsızlığına dokunmadan, siyasal ve ekonomik olarak denetimleri altına alması anlamında kullanılır.

Sömürgeciliğin tarihi başlıca dört aşamada incelenebilir. Bunlardan ilk ikisi Avrupa’nın genişleme dönemini kapsar ve birincisi kabaca 1763 Paris Antlaşması’na değin, ikincisi 1763’ten yaklaşık 1875’e değin uzanır. Üçüncü aşamayı 1875-1914 arasındaki yeni emperyalizm döneminde modern sömürge imparatorluklarının yeniden kurulması ya da tamamlanması ile iki dünya savaşı arasında zorlukla da olsa varlıklarını koruması oluşturur. 1945’ten sonra ise yeryüzünün genç uluslarının bağımsızlık ve egemenliklerine kavuşmalarıyla sömürgesizleşme süreci hız kazanır. Bu aşamalardan ilkinde önce Portekiz ve İspanya, ardından Fransa ve Hollanda, en son da İngiltere öne çıkmış, ikinci aşamayı İngiliz egemenliği belirlemiş, üçüncü aşamada İngiliz, Fransız, İtalyan, Alman, Rus, Japon ve Amerikan çıkarları arasındaki rekabet iki büyük savaşın maddi, siyasal ve ideolojik temelini oluşturmuştur.

15. ve 16 yüzyıllarda gerçekleşen coğrafi keşifler yeni kıtaların Avrupa ülkelerince sömürgeleştirilmelerine yol açtı. İlk coğrafi keşifler ile sömürgeci yayılma Portekiz ve İspanya krallarının ayrıcalık tanıdığı ticari şirketler aracılığıyla gerçekleşti. 1494’te papa yeni keşfedilen toprakları Portekiz ile İspanya arasında paylaştırdı. Afrika kıyıları, Hindistan ve Brezilya Portekiz’e, geri kalan yerler İspanya’ya bağışlandı.

Sömürgecilik yöntemlerini daha da geliştiren İspanya, Afrika’nın insanlarını köleleştirerek Amerika’daki kolonilerde (Avrupa’dan göç edenlerin kurduğu yerleşim birimleri) çalıştırılmak üzere sattı. Köle ticaretinin sürdüğü 400 yıl boyunca Afrika 75-90 milyon arasında genç erkeğini yitirdi. Bu dönemde Amerika’ya 15 milyon köle getirildi. Aradaki fark kölelerin yolda ya da bekleme depolarında ölmesinden kaynaklanmaktadır.

2. Dünya savaşından sonra sömürgelerin çoğu siyasal bağımsızlığını kazandı. Ama başta ABD olmak üzere zengin ve güçlü ülkeler azgelişmiş ülkeleri ticari ilişkiler, yatırımlar, askeri ve parasal yardımlarla kendi etki alanları içinde tutma siyaseti gütmüşlerdir.

Yeryüzünü sömürgesizleşmesi ve Üçüncü Dünya’nın doğuşu: İkinci Dünya Savaşı’nın bitimini izleyen ilk yıllarda (Hindistan Yarımadası dışında) sömürgesizleşme yavaş ve Batı Avrupa ülkelerinin çıkarlarını kollayan çözümlerle ilerleyecek gibi gözüktüyse de, Çin Devrimi’nde (1949), Vietnam’da Fransızların büyük yenilgisinden (1954) ve 1956’daki İngiliz-Fransız Süveyş seferinin başarısızlığından sonra, sömürgelikten kurtulma akımı büyük ivme kazandı; 1970’lerin ortalarında Avrupa devletlerinin elindeki sömürgeler göstermelik birkaç araziden öteye geçmiyordu.

Savaştan sonra İngiltere Hindistan ve Orta Doğu’dan, Fransa Çinhindi’nden ve Kuzey Afrika’dan çekildi. Ayrıca İngiltere 1956’dan sonra Siyah Afrika’daki sömürgelerine hızla bağımsızlıklarını verdi. Çinhindi’nde Hong Kong dışında İngiliz varlığı kalmadı. Hong Kong’un da 1997’de Çin’e devredilmesi için 1980’lerde anlaşmaya varıldı. Hollanda, Belçika ve Portekiz sömürgeleri de bağımsızlıklarına kavuştular. Kongo’ya 1960’ta bağımsızlık verilmesini bir karışıklık dönemi izledi; sonuçta Joseph Mobutu 1971’de Zaire adını alan bağımsız bir devlet kurdu. Portekiz’de ise Antonio ve Oliveira Salazar’ın diktatörlük rejiminin 1974’te devrilmesinden sonra aynı yıl Portekiz Ginesi (bugün Gine-Bissau), Haziran 1975’te Mozambik, Temmuz 1975’te Sao Tome ve Principe, Kasım 1975’te ise Angola bağımsızlıklarını kazandılar.

Eski sömürge imparatorluklarının dağılması, 1960’ların ikinci yarısında ve 19702lerin başlarında ABD’nin bazı durumlarda iktidar boşluklarından yararlanarak İngiltere ya da Fransa’nın yerine geçmesine yol açtı. Vietnam Devrimi’nin güneydeki ikinci yarısı, 1950’lerin sonlarında ABD ile karşılıklı tırmanma içine girdi ve bütün Çinhindi’ne yayıldı; 1970lerin ortalarında Vietnam’ın birleştirilmesinin yanı sıra, Kampuçya ve Laos’ta da komünist rejimlerin kurulmasıyla sonuçlandı. 1990’da Güney Afrika’daki ırkçı apartheid rejiminin Afrikalı büyük çoğunluk üzerindeki egemenliğiyle, İsrail Devleti’nin Filistin Arap halkı üzerindeki egemenliği dışında önemli bir sömürge yapısı ya da sistemi kalmamıştı.

Yüzyıllar süren sömürgecilik döneminde Avrupa’da sanayileşme yaygınlaşırken, sömürgeler Avrupa’daki fabrikalara hammadde ve Avrupalılara ucuz tarımsal ürünler sağlamak zorunda bırakılmıştır. Böylece sömürgelerin kendi sanayilerini kurmalarının engellenmesi, bugünkü gelişmiş-azgelişmiş ülkeler ayrımının ortaya çıkmasında da önemli bir öğe olmuştur.

Emperyalizm, Emperyalizm nedir, Emperyalizm ne demek, Emperyalizm hakkında bilgi, Emperyalizm ile ilgili bilgi, Emperyalizm tarihi, Emperyalizm tarihçesi, Sömürgecilik, Kapitalizm, Sosyalizm
Eitim ve gretim Eitim ve gretim