Hakkında Bilgi

Hiperaktif Çocuk

Hiperaktif Çocuk
Toplumda aşırı hareketli, yerinde duramayan, kırıcı ve yıkıcı davranışlarda bulunan, arkadaş çevresiyle kolay iletişim kuramayan, her ortamda bir şekilde sorun çıkaran çocuklara yaramaz, haylaz şımarık der yaftayı yapıştırır, problem çocuk olarak ilan edip topluma adaptasyon güçlüğü çeken çocuğa yardım edeceğimiz yerde çıkmaza sokarak birey olmasını engeller tomurcuk açmadan gülü avucumuzda tek hamlede harcarız.

Bu tarz davranışlar gösteren çocuklara şefkatle, yardım amaçlı yaklaşıp, bir uzmana başvurduğumuzda pek çoğunda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısıyla yüzyüze geliriz.

Çocuğumuzda DEHB olup olmadığını nasıl anlayacağız!

DEHB olan çocuklar dürtülerine göre hareket ederler, davranışlarının sonuçlarını düşünmez, ne isterse istesin, zaman mekan ne olursa olsun yapmayı düşündüğünü anında eyleme dönüştürür.
Dikkat çekme arzusuyla başkalarının sözüne karışır, söz keser, düşünmeden konuşup yanlış şeyler söyler ve sosyal anlamda problemlere yol açarlar. Arkadaş edinmeye çalıştıkça yaptığı hatalar nedeniyle dışlanır, yalnız bırakılırlar.

Dürtüsel ve hiperaktif davranışları sebebiyle akranları arasında sivrilip göze batarlar. Yetenekli, zeki olabilirler ancak dikkatlerini yoğunlaştıramadıkları için; öğrenme güçlüğü çekerler (pek çoğunda da özel öğrenme güçlüğü vardır); yüzme, bisiklete binme gibi motor aktivitelerin kazanımında olduğu kadar okuma yazmada da zorlanırlar. Çevredeki sesler, hareketler dikkatlerini kolayca dağıtır; öğretmenin verdiği bilgileri yakalayamaz. Eğer çok parlak öğrenci değillerse sınıfın gerisinde kalır, bir kere geri kaldıklarında da akranlarını yakalamakta zorluk çekerler. El yazıları oldukça düzensizdir.

DEHB olan çocuklar evde de sorunlara yol açarlar; çok konuşur, gürültü ve ağız dalaşı yapar, enerjisi bitmez, hiç uykusu gelmezmiş gibi sürekli hareket halindedir. Etrafındaki insanların yorulmasına kronik yorgunluk çekmesine, herkesin kendisinden şikayetçi olmasına neden olurlar.

Uzun süre oyuncaklarıyla tek başına oynayamaz, çoğunlukla da oyuncaklarını daha alındığı ilk günden kırarlar. Televizyon seyredemez, seyretse de daha çok hareketli (silah, şiddet içeren) filmler seyreder. Uğraşılarına konsantre olamaz.

Arkadaş bulmada da zorluk çekerler. Etrafa zarar veren davranışları, uzun süre oyuna devam edememesi, sık sık ağız dalaşı yapması, kuralları kendi lehine değiştirmesi dışlanmasına sebep olur. Arkadaş bulursa da buldukları genellikle yanlış, uygunsuz, çocuğu olumsuz yönde etkileyecek kişilerdir. Arkadaşı da büyük olasılıkla kendisi gibi hiperaktif bir akranıdır. Eşyalara zarar verme eğilimindedirler; kırılıp dökülmedik oyuncak, ev eşyası bırakmaz.

Kısacası Ailenin, sınıfın, arkadaş çevresinin problem çocuğudur.

Hiperaktif Çocuğa Nasıl Yardım Edelim?
Bu aşamada bir uzmana ihtiyaç vardır. Psikiyatri uzmanı doktor tarafından muayene edilen; daha önce bahsettiğimiz davranışları sergileyen çocuğa DEHB tanısı konduğunda ailenin uzmandan yardım isteyip birlikte tedavi yoluna gitmesi şarttır. En doğrusu aile, öğretmen ve doktorun bir arada eyleme geçip çocuğa yardımcı olmasıdır.

Aile öncelikle sabırlı olmalıdır. Çocuğun davranışları anne babayı kızdırmak için bilerek yapılmış yaramazlık olarak değil bir rahatsızlık belirtisi olarak algılanmalıdır.

İstenmeyen davranışın hemen ardından yanıt verilmelidir. Zamanlama çok önemlidir. Verdiğiniz yanıtın şeklinden çok ne zaman verildiği daha önemlidir. Amaç; ödülün davranışın hemen ardından gelmesidir.

Olumsuzdan çok olumlu yanıtlar kullanılmalıdır. Bu çocuklar; o kadar sık yanlış yaparlar ki dikkat daima yanlışlar üstünde odaklandırılırsa sürekli ceza vermek gerekir. Halbuki asıl olan olumsuzdan çok olumlu yanıtların kullanılmasıdır. Olumlu davranışların ardından somut ödüller verilmelidir; güzel bir kalem, sevdiği bir yiyecek, kitap gibi. Tabii ödüllendirmede tutarlı olmak şarttır. İyi, uygun davranışlara daima olumlu yanıtlar vermek lazımdır.

Sürekli ödüllendirip, yanlışları sürekli göz ardı etmek de benimsenmemelidir. Aile ve öğretmen tarafından verilecek olan orta düzeydeki cezalar (yalnız bırakma, ara verme, bir ödülü iptal etme, sevdiği çizgi filmi izlemesine izin vermeme, gibi…) da yararlı olacaktır. Ancak cezalandırma yolu az ve dikkatli bir şekilde, sürekli bir ödül programıyla birlikte kullanılmalıdır

Çocuktan yapması beklenen uygun ve iyi davranışlar açık ve net olarak ortaya konulmalı, zaman sınırlaması getirilmelidir.(örneğin; yarım saat içinde odanı toplamını bekliyorum. Bir saatte ödevini bitirmeni istiyorum. Bir saat sonra oyunu bitirip eve geleceksin, gibi…) Okulda çocuğu en iyi şekilde gözlemleyip davranışlarını yorumlayacak kişi öğretmenidir. Her öğretmen aynı zamanda bir eğitmendir. Eğitmen aileninkine paralel davranışlar göstermeli; uygun davranışlara olumlu cevaplar vererek çocuğun özgüvenini pekiştirmeli, çocukla empati kurma yoluna giderek çocuğun sorunun üstesinden gelmesinde aileye yardımcı olmalıdır.

Hiperaktif Çocuğun Tedavisi Nasıl Olmalıdır?
Uzman doktor tarafından yapılan terapi destekli medikal tedavi esas alınarak aile, eğitmen, doktor üçlüsü birlikte hareket etmelidir. Aile önemli bir oynamakla beraber, özellikle ders başarısı düşük çocuklarda olmak üzere öğretmene de büyük görevler düşmektedir. Örneğin; dikkat eksikliği olan çocuk daha çok ön sıralarda oturtulmalı ve ders sırasında sık sorulan sorularla dikkati derse çekilmelidir.

DEHB olan çocukların içinde enerjilerinin çok yüksek olması ve bu enerjinin dışarı atılması amacıyla çok hareket ettikleri şeklindeki düşünceler yanlıştır. Bu görüş doktor olmayan ve sadece “sözde” terapi yaparak tedavi etmeye çalışan ve işin ehli olmayan, hasta bakma ve muayenehane açma yetkisi olmayan meslek grubu tarafından (yani, eğitim fakültesi mezunu olan ve eğitimleri boyunca hasta görmemiş, ilaç eğitimi almamış kişiler) savunulur. Ancak enerjinin bu derecede hareketlerle dışavurumu çocuk tarafından yönlendirilen davranış değil DEHB diye bilinen bozukluk nedeniyle, yani istem dışı olan bir durumdur.

Rahatsızlık/Bozukluk tedavi edildiğinde aşırı olan hareketlilik azalacak ve dikkat istenen düzeye gelecektir.

İlaçların Riski Var Mıdır?
DEHB tedavisinde verilen ilaçlar bağımlılık yapmaz! beyin hücrelerini öldürmez! Kısırlık yapmaz! Çocukları Donuklaştırmaz! Bunların tersini savunanlar ilaç yazma yetkisi olmayan meslek grubuna ait kişilerdir! İlaç istenmeyen hareketleri azaltır, istenen ve beklenen düzeye getirir. Çocuğun ilaç sonrası davranışları ise çocuğun hastalıksız olması gereken davranışlarıdır! İlacın kalıcı etkileri yoktur, zaten ilaç ağızdan alındıktan 5 (beş) saat sonra vücuttan tamamen atılır!

DEHB olan çocuklara sevgi ve şefkatle yaklaşılmalı, çabası desteklenmeli ve bu da hissettirilmelidir. Dışlamak tomurcuğun yapraklarını koparmak, sorunu görmezden gelmekse güle dönmeden tomurcuğu elimizle dalından koparmaktır. Gül bahçenizi hiçbir zaman soldurmamanız dileğiyle

Dr.Murat Eren ÖZEN
Nobel Tıp Merkezi

Hiperaktif, Hiperaktiflik, Hiperaktif nasıl anlaşılır, Hiperaktifliğin belirtileri nelerdir, Hiperaktif Çocuk, Hiperaktif Tedavisi, Hiperaktif İlaçları Hakkında, Hiperaktiflik Testi, DEHB, Hiperaktif Nedir, Hiperaktif Kimdir, Hiperaktiv
Eitim ve gretim Eitim ve gretim